မဲာ်ချံလၢ အထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်

ကၠ့စဲ(န) (Jason) ဒီး ပံၤယၢၣ် (Pierre) ဖံးသကိးမၤသကိးတၢ်တ့ဘှီထီၣ် တၢ်ဒီသဒၢဟံၣ်အတၢ်ဒူၣ်အတၢ်မၤ တပူၤဃီန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် အနံၣ်တဆံလံန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဒီတံၤသကိးအဂ့ၤတဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ခံဂၤလိာ်န့ၣ် တစံးကတိၤတၢ်အါအါဘၣ်. ဖဲအဝဲသ့ၣ် ဖံးတၢ်မၤတၢ်အကတီၢ်ဒၣ်လဲာ်, တညီနုာ်စံးကတိၤလိာ်သးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တဂၤဒီးတဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါလိာ်အသးဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အဃိ, တၢ်တစံးတကတိၤတၢ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီ လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဘၣ်. လၢတၢ်ဆဲးကျိးလိာ်သး, အဂီၢ်န့ၣ်, ထဲဒၣ်တၢ်ဖျးလီၤအခိၣ် (မ့) လၢမဲာ်ချံအတၢ်ကွၢ်တစိၤဖိဧိၤန့ၣ်, တဂၤဒီးတဂၤ သ့ၣ်ညါဝဲ တၢ်လၢကဘၣ်မၤဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်စံးတၢ်ကတိၤတအိၣ်ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နဲၣ်စုနဲၣ်ခီၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်အါမးန့ၣ်လီၤ.

ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၃၂ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ယွၤဒီးပှၤကွဲးထါအဘၢၣ်စၢၤ တၢ်သ့ၣ်ညါရ့လိာ်သးဘူးဘူးတံၢ်တံၢ် အပတီၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ (၈) ပာ်ဖျါဝဲ “ယကဟ့ၣ်ကူၣ်နၤလၢယမဲာ်” န့ၣ်လီၤ. ယွၤတအိၣ်ခိးကွၢ်ဝဲလၢတၢ်လီၢ်အယံၤန့ၣ်ဘၣ်. ယွၤမ့ၢ် ပၢ်ကစၢ်လၢအအဲၣ်တၢ်တဂၤ, လၢအမၤသကိးတၢ်ဒီးအဖိန့ၣ်လီၤ. ထါတယုၢ်အံၤ စးထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢတၢ်တဲလီၤကျဲၤလီၤ တၢ်ဒဲးဘး (:၁-၅), ဒီးအတၢ်ပညိၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်စံၣ်ညီၣ်အဖီခိၣ်ဘၣ်, မ့မ့ၢ်လၢတၢ်မၤလိၤမၤဘၣ်က့ၤကျဲ လၢတၢ်အဲၣ်အပူၤ, ဒ်ကစၢ်ယွၤသိၣ်လိနဲၣ်လိ ကျဲအဂ့ၤအဘၣ် လၢအဖိအဂီၢ်…

စံးဘျုးယွၤလၢ အတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်အဃိ

ဖဲပနံၣ်ရိကျးတဖျၢၣ်အပူၤန့ၣ် ဖုသးပှၢ်တဂၤ ကွၢ်ဝဲဖိသၣ်ထၢၣ်ဝံချၢတဖၣ် ဖးယံာ်ဖးထီန့ၣ်လီၤ. အဝဲတဲယၤ “တနံၤအံၤ, မ့ၢ်ဝဲယလံၤမုၣ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢက့ၤအမုၢ်နံၤ န့ၣ်လီၤ. ယမုၢ်လၢ်လၢ အဝဲကဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး ယတၢ်ဟ့ၣ်ဖိအံၤ” န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤဟ့ၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤအပှ့ၤအလီၢ်န့ၣ်, အဝဲဖီၣ်ဃာ် ထၢၣ်ဝံချၢအဂီၤစၢ်ဖိ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဂီၤ ကွံးကွး အက့ၢ်ဂီၤဒိန့ၣ်လီၤ. ဖျါလၢ ဖုသးပှၢ်တဂၤအံၤ အသူၣ်ပိၢ်သးဝးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢခံန့ၣ်, ဖဲတၢ်အီၣ်ကျးတဖျၢၣ်အပူၤန့ၣ်, ယထံၣ်ကဒီးအီၤလၢ ဖိသၣ်မုၣ်ဖိတဂၤဃုာ်ဒီးအမိၢ်အပၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်မုၣ်ဖိအံၤ အိးထီၣ်ဝဲအတၢ်ဟ့ၣ်, ဒီး စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်ဂီၤကွံးကွး အက့ၢ်ဂီၤဒိအံၤ တဘၣ်ယသးဘၣ်. ဒီးယသးဟ့အလွဲၢ်ဂီၤစၢ်” န့ၣ်လီၤ. အမိၢ်အပၢ် မၢအဖိမုၣ် ဃ့ကညးက့ၤအဖုန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲကဒူးကဒ့ၣ်တၢ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖုတဂၤအံၤအဂီၢ်, ယသးတမုာ်ဘၣ်ယဲန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ယစံးဆၢမၤဆၢယွၤအတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယဲန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးတၢ်အဂၤတမံၤအဃိ, ယကဒူးကဒ့ၣ်တၢ်, ဒီးယတထံၣ်တၢ်လီၤလး အိၣ်ဝဲလၢယမဲာ်ညါဘၣ်. လၢတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံအပူၤန့ၣ် ယွၤအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ဟ့ၣ်တ့ၢ်လံ တၢ်တမံၤမံၤလၢယဂီၢ်န့ၣ်လံ. ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် အတၢ်အိၣ်မူစ့ၢ်ကီး ဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤ အိၣ်တီအိၣ်လိၤဝဲလၢ အတၢ်အၢၣ်လီၤ, “ယကဒုးဟဲစူၤကိၣ်လၢမူခိၣ်လၢသုဂီၢ်” (၂…

မုၢ်တနံၤအံၤ လုၢ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်မး

ပှၤဘံၣ်ယးနၣ်ဖိ ဖါ(မ) (Pham) လၢအသးစဲထၢဖှိၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ် လူၤဃုထၢဖှိၣ် တၢ်ဘါသရိာ် အနၣ်ရံၣ်တဖၣ်လၢ အဟးဂူာ်ဟးဂီၤ လီၤမူၤလီၤမၢ် အဖျၢၣ်ခံဆံ လၢယူရပၤ ဒီဘ့ၣ်, ဒီးလၢအကျါ နၣ်ရံၣ်အါဖျၢၣ်အလီၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်က့ၤဒီး လီသဟီၣ် (electronic) နၣ်ရံၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ် နၣ်ရံၣ်တဖျၢၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ ၁၇၅၀ နံၣ်လၢ ကီၢ်အံၣ်တလံၣ်န့ၣ် လီၤလီၤဆီဆီ ပၢၤဃာ်ဒံး တၢ်ဆၢကတီၢ် လီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖါ(မ) သးခု ဘှီဂ့ၤက့ၤဒီး ပာ်ကီၤနၣ်ရံၣ်တဖၣ်, ဒီးစံးဝဲလၢ နၣ်ရံၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်အီၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ်န့ၣ် လုၢ်ပှ့ၤဒိၣ်ဆံးအါ ဒီးကဘၣ်မုာ်လၤကိးဆၢကိးကတီၢ်ဒဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လၢလံာ်ယၤကိာ် ၄ အပူၤ, ပှၤကွဲးတၢ် ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤဖးတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ ကတူၢ်လိာ် ပးကဲတၢ်ဆၢကတီၢ် အတၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲမၤသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် အသးသမူန့ၣ် မ့ၢ်ဒ် “တၢ်ဘှ့ၣ်လၢ အအိၣ်ဖျါ တစိၢ်ဖိ” တချုးအဟါမၢ်ကွံာ်ဝဲ (ယၤ ၄:၁၄) န့ၣ်လီၤ. စီၤယၤကိာ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်…

ခါဆူညါလၢယွၤကတဲာ်ကတီၤ

ပအိၣ်မူလၢ ဟီၣ်ခိၣ်တဘ့ၣ် ဖဲအ့ထၢၣ်နဲးတသးပ့ၤနီၣ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤ, တၢ်လၢပပာ်ထီၣ်လၢအ့ထၢၣ်နဲးအလိၤ (post), ဒီးတၢ်ကွဲးထီၣ်လံာ်ဧိၤလဲၢ်ဧိၤလၢပှၢ်ယဲၤသန့ (blog entry) ကိးဘ့ၣ်ဒဲးန့ၣ် ဖျါလၢ အဘၣ်တၢ်ပာ်ဖှိၣ်ပာ်တံၤဃာ်အီၤ လီၤစိၤလီၤထီန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ခီၣ်ခၠူထၢၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢအဃုတၢ် (Search Engine) အမိၢ်ပှၢ်တခါန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်သဒၢသးအလီၢ် (Privacy), ဒီးဟ့ၣ်ခွဲးဟ့ၣ်ယာ် ပှၤစူးကါတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ ကထုးထီၣ်ကွံာ် အနီၢ်ကစၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ် ဒ်အမ့ၢ် ကွဲၤဒီနၢ်အနီၢ်ဂံၢ်, လီၢ်အိၣ်လီၢ်ဆိး, ဒီးအဂုၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တတြူာ်စီကွံာ် တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်တဖၣ် (data) လၢအ့ထၢၣ်နဲး ခဲလၢာ်ခဲဆ့ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢပှၤထံၣ်သ့တဖၣ်န့ၣ် မၤစှၤလီၤဝဲ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, ဒီးဒုးကလၢၢ်ဘၣ်ပှၤတဖၣ်ဒ်အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပၢၤဃာ် အနီၢ်ဂံၢ်ပနီၣ် (digital) အခီၣ်လီၢ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်တြူာ်စီကွံာ် တၢ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်, ခီဖျိလၢကျိၤကျဲဒ်သိးအံၤန့ၣ် ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ပှၤ ဝံအတၢ်ကတိၤ ဖဲလံာ်ယရှါယၤ ၄၃:၁၈-၁၉ န့ၣ်လီၤ. ယွၤစံးဝဲဒၣ် “တၢ်လၢအခီၣ်ထံးတဖၣ်, သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤအီၤတဂ့ၤ, ဒီးတၢ်လၢပျၢၤလၢသီတဖၣ်, ဆိကမိၣ်လၢအဂ့ၢ်တဂ့ၤ. ကွၢ်ကွၢ်, ယမၤတၢ်အသီတမံၤ” န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်လၢ…

တၢ်လၢအဆံး, ဒီးတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်သွါသွါ

ဖဲလါဒံၢ်စ့ဘၢၣ် (၉) သီ, ၁၉၈၇ နံၣ်, လၢ ကီၤနဲးတံးကး (Connecticus) န့ၣ်, လံၣ်ပအီဖိတဘ့ၣ် အ့ၣ်ဂံၢ်ဘျဲးဖျိ လီဂံၢ်ပျံၤတဘိဒီး, Nasdaq (National Association of Securities Dealers Automated Quotations) အကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်ဝီ ကဟၣ်ဖးဒိၣ်န့ၣ် ကပီၤ ပံာ်လ့ပံာ်လ့, သီၣ်သဖှိ, ဒီးတၢ်ခံးသူဝဲဒီတဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီၣ်ပရ့ရှၣ် အဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢတနီၤန့ၣ် ဂံၢ်သဟီၣ်စှၤလီၤဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤအပူၤ, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် မုၢ်ကျိၤဝဲကွာ်တဖၣ် ခိးကွၢ်ဝဲတၢ်မၤအသးန့ၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ် ကယံာ်ဝဲဒၣ် တနၣ်ရံၣ်တခီန့ၣ်လီၤ. ကယဲၢ်တၢ်မၤအသးခဲလၢာ်န့ၣ် ကဲထီၣ်အသး ခီဖျိဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ အဆူၣ်ကပုာ်လုး, အိၣ်ဒီးအမဲလၢအအ့ၣ်, ဒီးမၤတၢ်စွံကတုၤ ဆံးဆံးဖိတဒုအဃိန့ၣ်လီၤ.

ယွၤအကလုၢ်ကထါ ပာ်ဖျါဝဲ ပူအါယုၢ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အဆံးတမံၤမံၤ (မ့) ပှၤအဆံးတဂၤဂၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢ အသဟီၣ်ဆူၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဆံးအိၣ်စှၤတမံၤမံၤန့ၣ် ကစၢ်ယွၤ ဆီတလဲဒုးကဲထီၣ်ဝဲဆူ တၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ် ဒိၣ်ဒိၣ်သွါသွါတမံၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲဖိသၣ်ဖိတဂၤ ဟ့ၣ်လီၤဝဲ အတၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢမုၢ်ဆါခီအဂီၢ်,…

တၢ်ဒုးတၢ်ယၤလၢ တၢ်အဃံအကွဲအဃိ

ဖဲ ၁၈၀၀ အနံၣ်လီၢ်ခံတဖၣ်အပူၤ, လၢအမဲရကၤမုၢ်နုာ်တခီတကပၤန့ၣ် တၢ်ဂုာ်လူၤကွၢ်ဃု ဒဲၣ်နိၤစီ (dinosour) အဃံအကွဲတဖၣ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အဃံအကွဲတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ (The Bone Wars) န့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်လၢၢ်လိၣ်ဒိ (paleontologist) ခံဂၤန့ၣ် လၢတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးဒုးအိၣ်ထီၣ် စံၣ်စိၤနုာ်ကတၢၢ်အတၢ်ထံၣ်အဂီၢ်, ဒုးလိာ်ယၤလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးတၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤအကဝီၤအပူၤ ဒ်သိးကဒိးန့ၢ်ဝဲတၢ်အစဲဂ့ၤန့ၢ်ဒံး အဂၤတဂၤအဂီၢ်, ပှၤခံဂၤန့ၣ် စူးကါကျိၤကျဲခူသူၣ်, လၢအတတီတလိၤတဖၣ် ခီဖျိတၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖးလာ်ဆှိး, တၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်, ဒီးတၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ် တၢ်အဃံအကွဲတဖၣ်” ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲကွဲးနီၣ်ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် ဖဲပှၤခံဂၤ မၤဟးဂီၤလိာ်သးတဂၤဒီးတဂၤ အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် ခံဂၤလိာ် မၤဟးဂီၤစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် အတၢ်လၤတၢ်ကပီၤ ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပဟီၣ်ခိၣ်လၢအဟးဂုာ်ဟးဂီၤတဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ်, တၢ်ဂံာ်ဂူာ်ထီဒါလိာ်သး, ဒီးတၢ်ပြၢမၤနၢၤလိာ်သးတဖၣ်န့ၣ် ပဟးဆှဲးအီၤတသ့ဘၣ်. တၢ်လၢပဃုထၢဘှါဆှဲတၢ်ဂံာ်ဂူာ်ထီဒါလိာ်သးတဖၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်အိၣ်ဝဲလၢ ပသူၣ်ကံၢ်သးလဲအပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢဖံလံးပံၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ် စီၤပီလူး သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် ပိာ်မုၣ်ခံဂၤ အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်သဘံၣ်ဘူၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, ကွဲးပာ်ဖျါဝဲ, “ယဃ့ကညး နီၢ်အူၤအိဒံၤ, ဒီးယဃ့ကညးနီၢ်စူၣ်တူဃ့ၤ, ဒ်သိးအကသးအိၣ်တဖျၢၣ်ဃီလၢ…